Akramjon Neʼmatov: Prezident Murojaatnomasida asosiy eʼtibor mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish, aholi farovonligini oshirish va iqtisodiy raqobatbardoshlikni oshirishga qaratildi (SMTI direktorining birinchi o‘rinbosari “Dunyo” AA uchun sharhi)
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlis va O‘zbekiston xalqiga yo‘llagan Murojaatnomasida nimalar eʼtibor markazida bo‘ldi va ichki hamda tashqi auditoriyaga qanday signallar berildi? “Dunyo” AA muxbiri shu savol bilan mamlakatimiz rahbari huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti (SMTI) direktorining birinchi o‘rinbosari Akramjon Neʼmatovga murojaat qildi.
Akramjon Neʼmatovning taʼkidlashicha, asosiy eʼtibor mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi, aholi farovonligini oshirish va milliy iqtisodiyot raqobatbardoshligini kuchaytirish masalalariga qaratildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekiston rahbari bugun aynan iqtisodiyot, rivojlanish barqarorligi va o‘sish sifati mamlakatning ham ichki, ham tashqi imkoniyatlarini belgilab berishini aniq taʼkidladi.
Akramjon Neʼmatov taʼkidlaganidek, murakkab va parchalangan tashqi muhitga qaramay, O‘zbekiston iqtisodiyoti barqaror o‘sish surʼatlarini namoyon etmoqda. Joriy yilda mamlakat tarixida ilk bor YAIM hajmi 145 milliard AQSH dollaridan oshdi, holbuki, bor-yo‘g‘i to‘qqiz yil avval 100 milliard dollarlik marraga erishish juda yuqori ko‘rsatkich sifatida qabul qilingan edi. Shu bilan birga, global taʼminot zanjirlaridagi uzilishlarga qaramasdan, eksport 23 foizga oshib, 33,4 milliard dollarga yetdi. 2025 yilda elektr energiyasi ishlab chiqarish 85 milliard kilovatt-soatni tashkil etdi, oltin-valyuta zaxiralari esa 60 milliard dollardan oshdi. Joriy yilda mamlakat iqtisodiyotiga 43,1 milliard dollar investitsiya jalb qilindi va natijada investitsiyalarning YAIMdagi ulushi 31,9 foizga yetdi, bu esa investitsion jozibadorlik ortib borayotganidan dalolat beradi.
Shu munosabat bilan ekspert yuqori iqtisodiy o‘sish surʼatlarini saqlab qolish so‘zsiz ustuvor vazifa bo‘lib qolishini, biroq asosiy urg‘u miqdoriy kengayishdan texnologik va innovatsion rivojlanish modeliga o‘tayotgani prinsipial ahamiyatga ega ekanini qayd etdi. Gap bilim, innovatsiya va yuqori texnologiyalarga asoslangan iqtisodiyotni shakllantirish, sanoatni modernizatsiya qilish, raqamli iqtisodiyot, ilmiy tadqiqotlar va texnologiyalar transferini rivojlantirish haqida bormoqda. Mutaxassis taʼkidlaganidek, “innovatsion iqtisodiyot uzoq muddatli raqobatbardoshlikni taʼminlaydi va xomashyo bog‘liqligini kamaytiradi, bu esa global beqarorlik sharoitida nihoyatda muhim”.
O‘zbekiston Prezidenti belgilab bergan yana bir strategik ustuvor yo‘nalish — ichki talabni rag‘batlantirishdir. Ekspertning so‘zlariga ko‘ra, ichki bozorni rivojlantirish barqaror o‘sishning asosiy manbai sifatida qaralmoqda. Bu aholi daromadlarini oshirish, kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash hamda moliyaviy instrumentlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishni o‘z ichiga oladi. Aynan ichki talab barqaror rivojlanish manbalarini yaratadi va iqtisodiyotni tashqi zarbalardan himoya qiladi, deya taʼkidladi u.
Akramjon Neʼmatovning qayd etishicha, kasblarni rivojlantirish va mehnat bozorining yangi arxitekturasini shakllantirish masalasiga ham alohida eʼtibor qaratildi. Prezident kasbiy taʼlim tizimini modernizatsiya qilish, yangi kompetensiyalarni rivojlantirish va zamonaviy iqtisodiyot talablariga javob beradigan moslashuvchan, adaptiv mehnat bozorini shakllantirish vazifalarini belgilab berdi. Mehnat bozori va kasblar XXI asrning asosiy resursi bo‘lgan inson kapitali sifatini belgilaydi, dedi SMTI vakili.
Shu bilan birga, ekologik muvozanatni taʼminlash, “yashil” energetikani rivojlantirish va suv resurslaridan oqilona foydalanish muhim yo‘nalish sifatida belgilandi. Barqaror rivojlanishga o‘tish, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini joriy etish, energiya va suv samaradorligini oshirish hamda iqlim o‘zgarishiga moslashish strategik vazifalar sifatida ko‘rilmoqda. Ekologiya va “yashil” energetika bugun milliy xavfsizlik va barqaror rivojlanish omili hisoblanadi, deya hisoblaydi Akramjon Neʼmatov.
Prezident O‘zbekistonda zamonaviy davlat boshqaruvi va adolatli sud-huquq tizimini shakllantirishni ham muhim vazifalar qatoriga kiritdi.
Asosiy eʼtibor davlat boshqaruvining samaradorligi, ochiqligi va hisobdorligini oshirish, qonun ustuvorligini mustahkamlash, davlat xizmatlarini raqamlashtirish va sud tizimini isloh qilishga qaratilgan. Ekspert taʼkidlaganidek, samarali boshqaruv va adolatli sud ishonchni, investitsion jozibadorlikni va barqaror barqarorlikni taʼminlaydi.
Umuman olganda, u qayd etganidek, ushbu ustuvor yo‘nalishlar O‘zbekistonning miqdoriy rivojlanishdan sifatli modernizatsiya modeliga o‘tayotganini, uzoq muddatli natijalarga yo‘naltirilgan strategiyani aks ettiradi.
Mazkur yo‘nalishlardan kelib chiqib, O‘zbekistonning xorijiy hamkorlar bilan hamkorligidagi asosiy ustuvorliklar tizimi shakllanmoqda bo‘lib, u o‘zaro hamkorlikni sifat jihatidan chuqurlashtirishga qaratilgan.
Birinchi ustuvor yo‘nalish — texnologik va sanoat hamkorligi. Bu yuqori qo‘shilgan qiymatga ega qo‘shma ishlab chiqarishlarni yaratish, ilg‘or texnologiyalarni lokalizatsiya qilish hamda qo‘shma ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarini amalga oshirishni nazarda tutadi. Strategik maqsad — texnologiyalarni oddiy o‘zlashtirishdan ularni birgalikda ishlab chiqish va joriy etishga o‘tish.
Ikkinchi ustuvor yo‘nalish — inson kapitalini rivojlantirish. U kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash bo‘yicha qo‘shma dasturlar, universitetlar, tadqiqot markazlari va biznes o‘rtasida barqaror hamkorlik, shuningdek zamonaviy iqtisodiyot talab qiladigan yangi kompetensiyalarni shakllantirishni o‘z ichiga oladi. Maqsad — islohotlar barqarorligini taʼminlash va ishchi kuchi sifatini oshirish.
Uchinchi ustuvor yo‘nalish — “yashil” energetika va resurs samaradorligi. Asosiy eʼtibor qayta tiklanuvchi energiya manbalari, suvni tejovchi texnologiyalar va ekologik yechimlar sohasidagi qo‘shma loyihalarga qaratiladi. Bu ekologik xatarlarni kamaytirish va iqtisodiyotning uzoq muddatli barqarorligini taʼminlash vositasi sifatida ko‘riladi.
To‘rtinchi ustuvor yo‘nalish — infratuzilma va ko‘p darajali bog‘liqlik. Transport, logistika va raqamli infratuzilmani rivojlantirish nafaqat O‘zbekistonning mintaqaviy va global zanjirlarga integratsiyasini chuqurlashtirishga, balki mamlakat hududlari o‘rtasidagi ichki bog‘liqlikni mustahkamlash, hududiy nomutanosibliklarni qisqartirish hamda bozorlar, xizmatlar va iqtisodiy imkoniyatlarga kirishni kengaytirishga qaratilgan. Bu esa O‘zbekistonning hamkorlik va tranzit bo‘yicha barqaror mintaqaviy markaz sifatidagi rolini kuchaytiradi.
Beshinchi ustuvor yo‘nalish — institutsional rivojlanish va davlat boshqaruvi sifati. U samarali va halol davlat boshqaruvi tamoyillarini ilgari surish, adolatli va mustaqil sud-huquq tizimini shakllantirish, davlat apparati samaradorligi va professionalligini oshirish hamda davlat xizmatlarini raqamlashtirish sohasida tajriba almashishni o‘z ichiga oladi. Bu chora-tadbirlar bashorat qilinadigan institutsional muhitni yaratadi, investorlar va hamkorlar ishonchini mustahkamlaydi hamda uzoq muddatli xalqaro hamkorlik uchun mustahkam poydevor bo‘lib xizmat qiladi.
Xulosa qilib, Akramjon Neʼmatov O‘zbekiston xorijiy hamkorlar bilan hamkorlikni strategik deb bilishini va keng ko‘lamli, biroq asosan miqdoriy aloqalardan texnologiyalar, inson kapitali va barqaror o‘sishga yo‘naltirilgan sifatli sheriklikka o‘tishni maqsad qilganini taʼkidladi.
“Dunyo” AA
